Council for Ligurian Linguistic Heritage

Ligurian Council

DEIZE

Italian-Ligurian (Genoese) dictionary

ricostruire

v. tr.
  1. costruire nuovamente

    reconstrue [rekuŋˈstryːe] (var. reconstruî, recostrue, recostruî, riconstrue, riconstruî, ricostrue, ricostruî)1,2,3

    construe torna [kuŋˈstryːe ˈtuːrna] (var. , , )

    hanno ricostruito il ponte dopo l’alluvione

    an reconstruto o ponte dòppo l’alluvion

  2. rimettere assieme fatti

    reconstrue [rekuŋˈstryːe] (var. reconstruî, recostrue, recostruî, riconstrue, riconstruî, ricostrue, ricostruî)1,2,3

    abbiamo ricostruito la storia dai documenti trovati

    emmo reconstruto a stöia da-i papê stæti attrovæ

Per saperne di più

1. Parole con i prefissi con- e in-

In genovese diverse parole formate, per etimologia, con i prefissi latini con- e in- (siano esse di tramite diretto o nate in genovese per analogia con queste ultime) possono mantenere la consonante nasale del prefisso oppure assimilarla alla consonante seguente. Per questo motivo esistono coppie di termini come construe ~ costrue “costruire”, inluminâ ~ illuminâ “illuminare” o inmanegâ ~ immanegâ “immanicare”. Entrambe le forme sono in uso e ugualmente corrette.

Lo stesso vale anche per coppie di termini come inludde ~ illudde “illudere”, inmenso ~ immenso “immenso” o inlustrâ ~ illustrâ “illustrare”, dove la sillaba iniziale in- non è etimologica, ma si deve alla dissimilazione dei nessi iniziali.

2. Alternanza fra terza e quarta coniugazione

In genovese alcuni verbi possono presentarsi indifferentemente sia alla terza che alla quarta coniugazione, come co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː] “costruire”, destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː] “distruggere”, insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː] “insistere”, resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] “resistere” o tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː] “tradurre”. Le due forme, come è evidente, sono facilmente distinguibili anche dalla desinenza dell’infinito. Entrambe le forme sono in uso, valide e perfettamente sinonimiche.

3. Prefissi de-, des- e re-

Come riportato da E. G. Parodi, Studj Liguri, in «Archivio glottologico italiano», xiv, 1896, i prefissi genovesi de-, des- e re- hanno perso la -e- e preso la -i- a causa dell’influenza dell’italiano. Da molti decenni a questa parte infatti difende, discorrî, risponde, ecc. hanno preso il posto di defende, descorrî, responde, ecc. nella lingua parlata. Le forme in -e- sono comunque ancora ampiamente attestate nella lingua scritta letteraria. In questo dizionario, stanti le finalità principalmente didattiche che lo animano (volte anche al recupero di alcune fra le forme più genuine, qualora incontrino l’interesse dell’utenza), si è scelto di riportare esclusivamente le forme in -e-. Le forme “italianizzate” in -i- sono comunque da considerarsi perfettamente legittime.

Coniugazioni

construe

Indicativo

Presente

  1. mi construo
  2. ti ti construi
  3. o/a construe
  4. niatri construemmo/construemo
  5. viatri construei
  6. liatri construan

Imperfetto

  1. mi construeiva
  2. ti ti construeivi
  3. o/a construeiva
  4. niatri construeivimo
  5. viatri construeivi
  6. liatri construeivan

Futuro

  1. mi construiò
  2. ti ti construiæ
  3. o/a construià
  4. niatri construiemo
  5. viatri construiei
  6. liatri construian

Congiuntivo

Presente

  1. che mi construe
  2. che ti ti construi
  3. che lê o/a construe
  4. che niatri construemmo/construemo
  5. che viatri construei
  6. che liatri construan

Imperfetto

  1. che mi construesse
  2. che ti ti construesci
  3. che lê o/a construesse
  4. che niatri construescimo
  5. che viatri construesci
  6. che liatri construessan

Condizionale

  1. mi construieiva/construiæ
  2. ti ti construiësci
  3. o/a construieiva/construiæ
  4. niatri construiëscimo
  5. viatri construiësci
  6. liatri construieivan/construiæn

Imperativo

  1. construi ti!
  2. construemmo/construemo niatri!
  3. construei viatri!

Participio passato

  1. m. s. construto
  2. m. p. construti
  3. f. s. construta
  4. f. p. construte

Gerundio

  1. construendo
reconstrue

Indicativo

Presente

  1. mi reconstruo
  2. ti ti reconstrui
  3. o/a reconstrue
  4. niatri reconstruemmo/reconstruemo
  5. viatri reconstruei
  6. liatri reconstruan

Imperfetto

  1. mi reconstrueiva
  2. ti ti reconstrueivi
  3. o/a reconstrueiva
  4. niatri reconstrueivimo
  5. viatri reconstrueivi
  6. liatri reconstrueivan

Futuro

  1. mi reconstruiò
  2. ti ti reconstruiæ
  3. o/a reconstruià
  4. niatri reconstruiemo
  5. viatri reconstruiei
  6. liatri reconstruian

Congiuntivo

Presente

  1. che mi reconstrue
  2. che ti ti reconstrui
  3. che lê o/a reconstrue
  4. che niatri reconstruemmo/reconstruemo
  5. che viatri reconstruei
  6. che liatri reconstruan

Imperfetto

  1. che mi reconstruesse
  2. che ti ti reconstruesci
  3. che lê o/a reconstruesse
  4. che niatri reconstruescimo
  5. che viatri reconstruesci
  6. che liatri reconstruessan

Condizionale

  1. mi reconstruieiva/reconstruiæ
  2. ti ti reconstruiësci
  3. o/a reconstruieiva/reconstruiæ
  4. niatri reconstruiëscimo
  5. viatri reconstruiësci
  6. liatri reconstruieivan/reconstruiæn

Imperativo

  1. reconstrui ti!
  2. reconstruemmo/reconstruemo niatri!
  3. reconstruei viatri!

Participio passato

  1. m. s. reconstruto
  2. m. p. reconstruti
  3. f. s. reconstruta
  4. f. p. reconstrute

Gerundio

  1. reconstruendo
Even though you’re on the English version of the website, the DEIZE dictionary is an Italian-Ligurian dictionary – as such, the contents of these pages are written in Italian.