DEIZE
ricostruire
-
costruire nuovamente reconstrue
[rekuŋˈstryːe] (var. reconstruî, recostrue, recostruî, riconstrue, riconstruî, ricostrue, ricostruî)1,2,3 construe torna
[kuŋˈstryːe ˈtuːrna] (var. , , ) hanno ricostruito il ponte dopo l’alluvione
an reconstruto o ponte dòppo l’alluvion
-
rimettere assieme fatti reconstrue
[rekuŋˈstryːe] (var. reconstruî, recostrue, recostruî, riconstrue, riconstruî, ricostrue, ricostruî)1,2,3 abbiamo ricostruito la storia dai documenti trovati
emmo reconstruto a stöia da-i papê stæti attrovæ
Per saperne di più
1. Parole con i prefissi con- e in-
In genovese diverse parole formate, per etimologia, con i prefissi latini con- e in- (siano esse di tramite diretto o nate in genovese per analogia con queste ultime) possono mantenere la consonante nasale del prefisso oppure assimilarla alla consonante seguente. Per questo motivo esistono coppie di termini come construe ~ costrue “costruire”, inluminâ ~ illuminâ “illuminare” o inmanegâ ~ immanegâ “immanicare”. Entrambe le forme sono in uso e ugualmente corrette.
Lo stesso vale anche per coppie di termini come inludde ~ illudde “illudere”, inmenso ~ immenso “immenso” o inlustrâ ~ illustrâ “illustrare”, dove la sillaba iniziale in- non è etimologica, ma si deve alla dissimilazione dei nessi iniziali.
2. Alternanza fra terza e quarta coniugazione
In genovese alcuni verbi possono presentarsi indifferentemente sia alla terza che alla quarta coniugazione, come co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː] “costruire”, destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː] “distruggere”, insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː] “insistere”, resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] “resistere” o tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː] “tradurre”. Le due forme, come è evidente, sono facilmente distinguibili anche dalla desinenza dell’infinito. Entrambe le forme sono in uso, valide e perfettamente sinonimiche.
3. Prefissi de-, des- e re-
Come riportato da E. G. Parodi, Studj Liguri, in «Archivio glottologico italiano», xiv, 1896, i prefissi genovesi de-, des- e re- hanno perso la -e- e preso la -i- a causa dell’influenza dell’italiano. Da molti decenni a questa parte infatti difende, discorrî, risponde, ecc. hanno preso il posto di defende, descorrî, responde, ecc. nella lingua parlata. Le forme in -e- sono comunque ancora ampiamente attestate nella lingua scritta letteraria. In questo dizionario, stanti le finalità principalmente didattiche che lo animano (volte anche al recupero di alcune fra le forme più genuine, qualora incontrino l’interesse dell’utenza), si è scelto di riportare esclusivamente le forme in -e-. Le forme “italianizzate” in -i- sono comunque da considerarsi perfettamente legittime.
Coniugazioni
construe
Indicativo
Presente
- mi construo
- ti ti construi
- lê o/a construe
- niatri construemmo/construemo
- viatri construei
- liatri construan
Imperfetto
- mi construeiva
- ti ti construeivi
- lê o/a construeiva
- niatri construeivimo
- viatri construeivi
- liatri construeivan
Futuro
- mi construiò
- ti ti construiæ
- lê o/a construià
- niatri construiemo
- viatri construiei
- liatri construian
Congiuntivo
Presente
- che mi construe
- che ti ti construi
- che lê o/a construe
- che niatri construemmo/construemo
- che viatri construei
- che liatri construan
Imperfetto
- che mi construesse
- che ti ti construesci
- che lê o/a construesse
- che niatri construescimo
- che viatri construesci
- che liatri construessan
Condizionale
- mi construieiva/construiæ
- ti ti construiësci
- lê o/a construieiva/construiæ
- niatri construiëscimo
- viatri construiësci
- liatri construieivan/construiæn
Imperativo
- construi ti!
- construemmo/construemo niatri!
- construei viatri!
Participio passato
- m. s. construto
- m. p. construti
- f. s. construta
- f. p. construte
Gerundio
- construendo
reconstrue
Indicativo
Presente
- mi reconstruo
- ti ti reconstrui
- lê o/a reconstrue
- niatri reconstruemmo/reconstruemo
- viatri reconstruei
- liatri reconstruan
Imperfetto
- mi reconstrueiva
- ti ti reconstrueivi
- lê o/a reconstrueiva
- niatri reconstrueivimo
- viatri reconstrueivi
- liatri reconstrueivan
Futuro
- mi reconstruiò
- ti ti reconstruiæ
- lê o/a reconstruià
- niatri reconstruiemo
- viatri reconstruiei
- liatri reconstruian
Congiuntivo
Presente
- che mi reconstrue
- che ti ti reconstrui
- che lê o/a reconstrue
- che niatri reconstruemmo/reconstruemo
- che viatri reconstruei
- che liatri reconstruan
Imperfetto
- che mi reconstruesse
- che ti ti reconstruesci
- che lê o/a reconstruesse
- che niatri reconstruescimo
- che viatri reconstruesci
- che liatri reconstruessan
Condizionale
- mi reconstruieiva/reconstruiæ
- ti ti reconstruiësci
- lê o/a reconstruieiva/reconstruiæ
- niatri reconstruiëscimo
- viatri reconstruiësci
- liatri reconstruieivan/reconstruiæn
Imperativo
- reconstrui ti!
- reconstruemmo/reconstruemo niatri!
- reconstruei viatri!
Participio passato
- m. s. reconstruto
- m. p. reconstruti
- f. s. reconstruta
- f. p. reconstrute
Gerundio
- reconstruendo