Council for Ligurian Linguistic Heritage

Ligurian Council

DEIZE

Italian-Ligurian (Genoese) dictionary

guardare

tr. v.
  1. fissare lo sguardo su qcs.

    ammiâ [aˈmjaː] (var. miâ)1

    guarda, un delfino!

    ammia, un drafin!

    guardare gli oggetti esposti in un museo

    ammiâ i oggetti in espoxiçion inte un museo

    guardami negli occhi mentre ti parlo!

    ammiime inti euggi quande te parlo!

  2. considerare, tener conto di

    ammiâ [aˈmjaː] (var. miâ)1

    guardate la situazione dal mio punto di vista

    ammiæ a scituaçion da-o mæ ponto de vista

  3. seguire una trasmissione o spettacolo

    vedde [ˈvedˑe]

    perché stasera non ci vediamo un film?

    staseia porriëscimo veddise un cine, cöse ti ne dixi?

  4. proteggere, preservare

    avvardâ [avarˈdaː]

    proteze [pruˈteːze]

    guardare una persona da un pericolo

    avvardâ unna persoña da un reisego

intr. v.
  1. controllare

    ammiâ [aˈmjaː] (var. miâ)1

    hai guardato se la finestra è ben chiusa?

    t’æ ammiou che o barcon o segge ben serrou?

  2. badare, fare attenzione

    ammiâ [aˈmjaː] (var. miâ)1

    guardate di studiare un po’ di più

    ammiæ de studiâ un pö de ciù

  3. seguito da “da” + infinito: astenersi, proteggersi

    avvardâse [avarˈdaːse]

    guardati bene dal fidarti di chi non conosci

    avvardite ben da-o fiâte de chi no ti conosci

    guardatevi dalle strade poco illuminate di notte

    avvardæve da-e stradde pöco inluminæ de neutte

Learn more

1. Prothesis of [a]- in verbs and nouns

In Genoese, the prothesis – that is, the addition in initial position – of a vowel [a]- is particularly frequent in many verbal forms. These verbs may therefore occur in double form, for example: arregordâ [areɡurˈdaː] ~ regordâ [reɡurˈdaː] “to remember”; addeuviâ [adøːˈvjaː] ~ deuviâ [døːˈvjaː] “to use”; allevâ [aleˈvaː] ~ levâ [leˈvaː] “to remove, take away”; ammiâ [aˈmjaː] ~ miâ [ˈmjaː] “to look”; arrecheugge [areˈkødʒˑe] ~ recheugge [reˈkødʒˑe] “to gather, collect”. Although this phenomenon may originally have had an intensifying function, in practice both forms—with or without the initial vowel—are equivalent and entail no difference in meaning. The phenomenon also affects some deverbal nouns, such as arregòrdo [areˈɡɔːrdu] ~ regòrdo [reˈɡɔːrdu] “memory”, allevamacce [ale(ː)vaˈmatʃˑe] ~ levamacce [ale(ː)vaˈmatʃˑe] “stain remover”, or arrecuggeita [arekyˈdʒejta] ~ recuggeita [rekyˈdʒejta] “collection”. In these cases as well, the two forms normally do not imply any difference in meaning. In DEIZE, forms with or without [a]- prothesis are lemmatized under the variant considered most frequent in general usage.

Conjugations

ammiâ

Indicative

Present

  1. mi ammio
  2. ti t’ammii
  3. o/a l’ammia
  4. niatri ammiemmo/ammiemo
  5. viatri ammiæ
  6. liatri ammian

Imperfect

  1. mi ammiava
  2. ti t’ammiavi
  3. o/a l’ammiava
  4. niatri ammiavimo
  5. viatri ammiavi
  6. liatri ammiavan

Future

  1. mi ammiò
  2. ti t’ammiæ
  3. o/a l’ammià
  4. niatri ammiemo
  5. viatri ammiei
  6. liatri ammian

Subjunctive

Present

  1. che mi ammie
  2. che ti t’ammii
  3. che lê o/a l’ammie
  4. che niatri ammiemmo/ammiemo
  5. che viatri ammiæ
  6. che liatri ammian

Imperfect

  1. che mi ammiesse
  2. che ti t’ammiesci
  3. che lê o/a l’ammiesse
  4. che niatri ammiescimo
  5. che viatri ammiesci
  6. che liatri ammiessan

Conditional

  1. mi ammieiva/ammiæ
  2. ti t’ammiësci
  3. o/a l’ammieiva/ammiæ
  4. niatri ammiëscimo
  5. viatri ammiësci
  6. liatri ammieivan/ammiæn

Imperative

  1. ammia ti!
  2. ammiemmo/ammiemo niatri!
  3. ammiæ viatri!

Past participle

  1. m. s. ammiou
  2. m. p. ammiæ
  3. f. s. ammiâ
  4. f. p. ammiæ

Gerund

  1. ammiando
avvardâ

Indicative

Present

  1. mi avvardo
  2. ti t’avvardi
  3. o/a l’avvarda
  4. niatri avvardemmo
  5. viatri avvardæ
  6. liatri avvardan

Imperfect

  1. mi avvardava
  2. ti t’avvardavi
  3. o/a l’avvardava
  4. niatri avvardavimo
  5. viatri avvardavi
  6. liatri avvardavan

Future

  1. mi avvardiò
  2. ti t’avvardiæ
  3. o/a l’avvardià
  4. niatri avvardiemo
  5. viatri avvardiei
  6. liatri avvardian

Subjunctive

Present

  1. che mi avvarde
  2. che ti t’avvardi
  3. che lê o/a l’avvarde
  4. che niatri avvardemmo
  5. che viatri avvardæ
  6. che liatri avvardan

Imperfect

  1. che mi avvardesse
  2. che ti t’avvardesci
  3. che lê o/a l’avvardesse
  4. che niatri avvardescimo
  5. che viatri avvardesci
  6. che liatri avvardessan

Conditional

  1. mi avvardieiva/avvardiæ
  2. ti t’avvardiësci
  3. o/a l’avvardieiva/avvardiæ
  4. niatri avvardiëscimo
  5. viatri avvardiësci
  6. liatri avvardieivan/avvardiæn

Imperative

  1. avvarda ti!
  2. avvardemmo niatri!
  3. avvardæ viatri!

Past participle

  1. m. s. avvardou
  2. m. p. avvardæ
  3. f. s. avvardâ
  4. f. p. avvardæ

Gerund

  1. avvardando
proteze

Indicative

Present

  1. mi protezo
  2. ti ti protezi
  3. o/a proteze
  4. niatri protezzemmo
  5. viatri protezzei
  6. liatri protezan

Imperfect

  1. mi protezzeiva
  2. ti ti protezzeivi
  3. o/a protezzeiva
  4. niatri protezzeivimo
  5. viatri protezzeivi
  6. liatri protezzeivan

Future

  1. mi protezziò
  2. ti ti protezziæ
  3. o/a protezzià
  4. niatri protezziemo
  5. viatri protezziei
  6. liatri protezzian

Subjunctive

Present

  1. che mi proteze
  2. che ti ti protezi
  3. che lê o/a proteze
  4. che niatri protezzemmo
  5. che viatri protezzei
  6. che liatri protezan

Imperfect

  1. che mi protezzesse
  2. che ti ti protezzesci
  3. che lê o/a protezzesse
  4. che niatri protezzescimo
  5. che viatri protezzesci
  6. che liatri protezzessan

Conditional

  1. mi protezzieiva/protezziæ
  2. ti ti protezziësci
  3. o/a protezzieiva/protezziæ
  4. niatri protezziëscimo
  5. viatri protezziësci
  6. liatri protezzieivan/protezziæn

Imperative

  1. protezi ti!
  2. protezzemmo niatri!
  3. protezzei viatri!

Past participle

  1. m. s. protezzuo/protetto
  2. m. p. protezzui/protetti
  3. f. s. protezzua/protetta
  4. f. p. protezzue/protette

Gerund

  1. protezzendo
vedde

Indicative

Present

  1. mi veddo
  2. ti ti veddi
  3. o/a vedde
  4. niatri veddemmo/vimmo
  5. viatri veddei
  6. liatri veddan

Imperfect

  1. mi veddeiva
  2. ti ti veddeivi
  3. o/a veddeiva
  4. niatri veddeivimo
  5. viatri veddeivi
  6. liatri veddeivan

Future

  1. mi veddiò
  2. ti ti veddiæ
  3. o/a veddià
  4. niatri veddiemo
  5. viatri veddiei
  6. liatri veddian

Subjunctive

Present

  1. che mi vedde
  2. che ti ti veddi
  3. che lê o/a vedde
  4. che niatri veddemmo
  5. che viatri veddei
  6. che liatri veddan

Imperfect

  1. che mi veddesse
  2. che ti ti veddesci
  3. che lê o/a veddesse
  4. che niatri veddescimo
  5. che viatri veddesci
  6. che liatri veddessan

Conditional

  1. mi veddieiva/veddiæ
  2. ti ti veddiësci
  3. o/a veddieiva/veddiæ
  4. niatri veddiëscimo
  5. viatri veddiësci
  6. liatri veddieivan/veddiæn

Imperative

  1. veddi ti!
  2. veddemmo niatri!
  3. veddei viatri!

Past participle

  1. m. s. visto
  2. m. p. visti
  3. f. s. vista
  4. f. p. viste

Gerund

  1. veddendo

Multi-word expressions

guarda caso.