DEIZE
sconvolgere
-
devastare destrue
[desˈtryːe] (var. distrue)1,2 arroinâ
[arwiˈnaː] devastâ
[devasˈtaː] l’uragano ha sconvolto i paesi costieri
l’aragan o l’à destruto i paixi in sciâ mæña
l’incendio sconvolge la foresta, riducendo in cenere e fumo ettari di vegetazione
l’inçendio o destrue a foresta, con redue in çenie e fumme di ettari de vegetaçion
-
mettere in disordine sciätâ
[ʃaːˈtaː] cacciâ pe l’äia
[kaˈtʃaː pe l ˈaːja] tambusciâ
[taŋbyˈʃaː] desquinternâ
[deskwiŋtɛrˈnaː] cacciâ à dòsso bordòsso coll.
[kaˈtʃaː ˈdɔsˑu burˈdɔsˑu] il colpo di vento sconvolge tutti i fogli sul tavolo
o corpo de vento o sciata tutti i papê in sciâ töa
quello scapestrato mi ha sconvolto tutta la cucina, lasciando giocattoli ovunque
quello scavisso o m’à sciätou tutta a coxiña, con lasciâ e demoe da tutte e parte
-
mettere in agitazione, turbare sciätâ
[ʃaːˈtaː] conturbâ
[kuŋtyrˈbaː] questi eventi lo sconvolsero
sti caxi l’an sciätou
la notizia della sua improvvisa malattia sconvolge tutti i suoi amici e parenti
a notiçia da seu improvista moutia a sciata tutti i seu amixi e pænti
Per saperne di più
1. Alternanza fra terza e quarta coniugazione
In genovese alcuni verbi possono presentarsi indifferentemente sia alla terza che alla quarta coniugazione, come co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː] “costruire”, destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː] “distruggere”, insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː] “insistere”, resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] “resistere” o tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː] “tradurre”. Le due forme, come è evidente, sono facilmente distinguibili anche dalla desinenza dell’infinito. Entrambe le forme sono in uso, valide e perfettamente sinonimiche.
2. Prefissi de-, des- e re-
Come riportato da E. G. Parodi, Studj Liguri, in «Archivio glottologico italiano», xiv, 1896, i prefissi genovesi de-, des- e re- hanno perso la -e- e preso la -i- a causa dell’influenza dell’italiano. Da molti decenni a questa parte infatti difende, discorrî, risponde, ecc. hanno preso il posto di defende, descorrî, responde, ecc. nella lingua parlata. Le forme in -e- sono comunque ancora ampiamente attestate nella lingua scritta letteraria. In questo dizionario, stanti le finalità principalmente didattiche che lo animano (volte anche al recupero di alcune fra le forme più genuine, qualora incontrino l’interesse dell’utenza), si è scelto di riportare esclusivamente le forme in -e-. Le forme “italianizzate” in -i- sono comunque da considerarsi perfettamente legittime.
Coniugazioni
arroinâ
Indicativo
Presente
- mi arroiño
- ti t’arroiñi
- lê o/a l’arroiña
- niatri arroinemmo
- viatri arroinæ
- liatri arroiñan
Imperfetto
- mi arroinava
- ti t’arroinavi
- lê o/a l’arroinava
- niatri arroinavimo
- viatri arroinavi
- liatri arroinavan
Futuro
- mi arroiniò
- ti t’arroiniæ
- lê o/a l’arroinià
- niatri arroiniemo
- viatri arroiniei
- liatri arroinian
Congiuntivo
Presente
- che mi arroiñe
- che ti t’arroiñi
- che lê o/a l’arroiñe
- che niatri arroinemmo
- che viatri arroinæ
- che liatri arroiñan
Imperfetto
- che mi arroinesse
- che ti t’arroinesci
- che lê o/a l’arroinesse
- che niatri arroinescimo
- che viatri arroinesci
- che liatri arroinessan
Condizionale
- mi arroinieiva/arroiniæ
- ti t’arroiniësci
- lê o/a l’arroinieiva/arroiniæ
- niatri arroiniëscimo
- viatri arroiniësci
- liatri arroinieivan/arroiniæn
Imperativo
- arroiña ti!
- arroinemmo niatri!
- arroinæ viatri!
Participio passato
- m. s. arroinou
- m. p. arroinæ
- f. s. arroinâ
- f. p. arroinæ
Gerundio
- arroinando
conturbâ
Indicativo
Presente
- mi conturbo
- ti ti conturbi
- lê o/a conturba
- niatri conturbemmo
- viatri conturbæ
- liatri conturban
Imperfetto
- mi conturbava
- ti ti conturbavi
- lê o/a conturbava
- niatri conturbavimo
- viatri conturbavi
- liatri conturbavan
Futuro
- mi conturbiò
- ti ti conturbiæ
- lê o/a conturbià
- niatri conturbiemo
- viatri conturbiei
- liatri conturbian
Congiuntivo
Presente
- che mi conturbe
- che ti ti conturbi
- che lê o/a conturbe
- che niatri conturbemmo
- che viatri conturbæ
- che liatri conturban
Imperfetto
- che mi conturbesse
- che ti ti conturbesci
- che lê o/a conturbesse
- che niatri conturbescimo
- che viatri conturbesci
- che liatri conturbessan
Condizionale
- mi conturbieiva/conturbiæ
- ti ti conturbiësci
- lê o/a conturbieiva/conturbiæ
- niatri conturbiëscimo
- viatri conturbiësci
- liatri conturbieivan/conturbiæn
Imperativo
- conturba ti!
- conturbemmo niatri!
- conturbæ viatri!
Participio passato
- m. s. conturbou
- m. p. conturbæ
- f. s. conturbâ
- f. p. conturbæ
Gerundio
- conturbando
desquinternâ
Indicativo
Presente
- mi desquinterno
- ti ti desquinterni
- lê o/a desquinterna
- niatri desquinternemmo
- viatri desquinternæ
- liatri desquinternan
Imperfetto
- mi desquinternava
- ti ti desquinternavi
- lê o/a desquinternava
- niatri desquinternavimo
- viatri desquinternavi
- liatri desquinternavan
Futuro
- mi desquinterniò
- ti ti desquinterniæ
- lê o/a desquinternià
- niatri desquinterniemo
- viatri desquinterniei
- liatri desquinternian
Congiuntivo
Presente
- che mi desquinterne
- che ti ti desquinterni
- che lê o/a desquinterne
- che niatri desquinternemmo
- che viatri desquinternæ
- che liatri desquinternan
Imperfetto
- che mi desquinternesse
- che ti ti desquinternesci
- che lê o/a desquinternesse
- che niatri desquinternescimo
- che viatri desquinternesci
- che liatri desquinternessan
Condizionale
- mi desquinternieiva/desquinterniæ
- ti ti desquinterniësci
- lê o/a desquinternieiva/desquinterniæ
- niatri desquinterniëscimo
- viatri desquinterniësci
- liatri desquinternieivan/desquinterniæn
Imperativo
- desquinterna ti!
- desquinternemmo niatri!
- desquinternæ viatri!
Participio passato
- m. s. desquinternou
- m. p. desquinternæ
- f. s. desquinternâ
- f. p. desquinternæ
Gerundio
- desquinternando
destrue
Indicativo
Presente
- mi destruo
- ti ti destrui
- lê o/a destrue
- niatri destruemmo/destruemo
- viatri destruei
- liatri destruan
Imperfetto
- mi destrueiva
- ti ti destrueivi
- lê o/a destrueiva
- niatri destrueivimo
- viatri destrueivi
- liatri destrueivan
Futuro
- mi destruiò
- ti ti destruiæ
- lê o/a destruià
- niatri destruiemo
- viatri destruiei
- liatri destruian
Congiuntivo
Presente
- che mi destrue
- che ti ti destrui
- che lê o/a destrue
- che niatri destruemmo/destruemo
- che viatri destruei
- che liatri destruan
Imperfetto
- che mi destruesse
- che ti ti destruesci
- che lê o/a destruesse
- che niatri destruescimo
- che viatri destruesci
- che liatri destruessan
Condizionale
- mi destruieiva/destruiæ
- ti ti destruiësci
- lê o/a destruieiva/destruiæ
- niatri destruiëscimo
- viatri destruiësci
- liatri destruieivan/destruiæn
Imperativo
- destrui ti!
- destruemmo/destruemo niatri!
- destruei viatri!
Participio passato
- m. s. destruto
- m. p. destruti
- f. s. destruta
- f. p. destrute
Gerundio
- destruendo
devastâ
Indicativo
Presente
- mi devasto
- ti ti devasti
- lê o/a devasta
- niatri devastemmo
- viatri devastæ
- liatri devastan
Imperfetto
- mi devastava
- ti ti devastavi
- lê o/a devastava
- niatri devastavimo
- viatri devastavi
- liatri devastavan
Futuro
- mi devastiò
- ti ti devastiæ
- lê o/a devastià
- niatri devastiemo
- viatri devastiei
- liatri devastian
Congiuntivo
Presente
- che mi devaste
- che ti ti devasti
- che lê o/a devaste
- che niatri devastemmo
- che viatri devastæ
- che liatri devastan
Imperfetto
- che mi devastesse
- che ti ti devastesci
- che lê o/a devastesse
- che niatri devastescimo
- che viatri devastesci
- che liatri devastessan
Condizionale
- mi devastieiva/devastiæ
- ti ti devastiësci
- lê o/a devastieiva/devastiæ
- niatri devastiëscimo
- viatri devastiësci
- liatri devastieivan/devastiæn
Imperativo
- devasta ti!
- devastemmo niatri!
- devastæ viatri!
Participio passato
- m. s. devastou
- m. p. devastæ
- f. s. devastâ
- f. p. devastæ
Gerundio
- devastando
sciätâ
Indicativo
Presente
- mi sciato
- ti ti sciati
- lê o/a sciata
- niatri sciätemmo
- viatri sciätæ
- liatri sciatan
Imperfetto
- mi sciätava
- ti ti sciätavi
- lê o/a sciätava
- niatri sciätavimo
- viatri sciätavi
- liatri sciätavan
Futuro
- mi sciätiò
- ti ti sciätiæ
- lê o/a sciätià
- niatri sciätiemo
- viatri sciätiei
- liatri sciätian
Congiuntivo
Presente
- che mi sciate
- che ti ti sciati
- che lê o/a sciate
- che niatri sciätemmo
- che viatri sciätæ
- che liatri sciatan
Imperfetto
- che mi sciätesse
- che ti ti sciätesci
- che lê o/a sciätesse
- che niatri sciätescimo
- che viatri sciätesci
- che liatri sciätessan
Condizionale
- mi sciätieiva/sciätiæ
- ti ti sciätiësci
- lê o/a sciätieiva/sciätiæ
- niatri sciätiëscimo
- viatri sciätiësci
- liatri sciätieivan/sciätiæn
Imperativo
- sciata ti!
- sciätemmo niatri!
- sciätæ viatri!
Participio passato
- m. s. sciätou
- m. p. sciätæ
- f. s. sciätâ
- f. p. sciätæ
Gerundio
- sciätando
tambusciâ
Indicativo
Presente
- mi tambuscio
- ti ti tambusci
- lê o/a tambuscia
- niatri tambuscemmo
- viatri tambusciæ
- liatri tambuscian
Imperfetto
- mi tambusciava
- ti ti tambusciavi
- lê o/a tambusciava
- niatri tambusciavimo
- viatri tambusciavi
- liatri tambusciavan
Futuro
- mi tambusciò
- ti ti tambusciæ
- lê o/a tambuscià
- niatri tambusciemo
- viatri tambusciei
- liatri tambuscian
Congiuntivo
Presente
- che mi tambusce
- che ti ti tambusci
- che lê o/a tambusce
- che niatri tambuscemmo
- che viatri tambusciæ
- che liatri tambuscian
Imperfetto
- che mi tambuscesse
- che ti ti tambuscesci
- che lê o/a tambuscesse
- che niatri tambuscescimo
- che viatri tambuscesci
- che liatri tambuscessan
Condizionale
- mi tambuscieiva/tambusciæ
- ti ti tambusciësci
- lê o/a tambuscieiva/tambusciæ
- niatri tambusciëscimo
- viatri tambusciësci
- liatri tambuscieivan/tambusciæn
Imperativo
- tambuscia ti!
- tambuscemmo niatri!
- tambusciæ viatri!
Participio passato
- m. s. tambusciou
- m. p. tambusciæ
- f. s. tambusciâ
- f. p. tambusciæ
Gerundio
- tambusciando