DEIZE
costruire
-
fabbricare construe
[kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2 mette insemme coll.
[ˈmetˑe ŋˈsemˑe] le automobili vengono costruite in questo stabilimento
e vettue en construte inte sto stabilimento
l’ha fatto costruire mia nonna
l’à fæto construe mæ madonnâ
-
edificare construe
[kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2 tiâ sciù
[ˈtjaː ˈʃy] tutti questi edifici sono stati costruiti dopo la guerra
tutti sti palaçi en stæti tiæ sciù dòppo a guæra
il muratore costruisce un muro in giardino
o massacan o tia sciù unna miagia into giardin
Per saperne di più
1. Parole con i prefissi con- e in-
In genovese diverse parole formate, per etimologia, con i prefissi latini con- e in- (siano esse di tramite diretto o nate in genovese per analogia con queste ultime) possono mantenere la consonante nasale del prefisso oppure assimilarla alla consonante seguente. Per questo motivo esistono coppie di termini come construe ~ costrue “costruire”, inluminâ ~ illuminâ “illuminare” o inmanegâ ~ immanegâ “immanicare”. Entrambe le forme sono in uso e ugualmente corrette.
Lo stesso vale anche per coppie di termini come inludde ~ illudde “illudere”, inmenso ~ immenso “immenso” o inlustrâ ~ illustrâ “illustrare”, dove la sillaba iniziale in- non è etimologica, ma si deve alla dissimilazione dei nessi iniziali.
2. Alternanza fra terza e quarta coniugazione
In genovese alcuni verbi possono presentarsi indifferentemente sia alla terza che alla quarta coniugazione, come co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː] “costruire”, destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː] “distruggere”, insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː] “insistere”, resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] “resistere” o tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː] “tradurre”. Le due forme, come è evidente, sono facilmente distinguibili anche dalla desinenza dell’infinito. Entrambe le forme sono in uso, valide e perfettamente sinonimiche.
Coniugazioni
construe
Indicativo
Presente
- mi construo
- ti ti construi
- lê o/a construe
- niatri construemmo/construemo
- viatri construei
- liatri construan
Imperfetto
- mi construeiva
- ti ti construeivi
- lê o/a construeiva
- niatri construeivimo
- viatri construeivi
- liatri construeivan
Futuro
- mi construiò
- ti ti construiæ
- lê o/a construià
- niatri construiemo
- viatri construiei
- liatri construian
Congiuntivo
Presente
- che mi construe
- che ti ti construi
- che lê o/a construe
- che niatri construemmo/construemo
- che viatri construei
- che liatri construan
Imperfetto
- che mi construesse
- che ti ti construesci
- che lê o/a construesse
- che niatri construescimo
- che viatri construesci
- che liatri construessan
Condizionale
- mi construieiva/construiæ
- ti ti construiësci
- lê o/a construieiva/construiæ
- niatri construiëscimo
- viatri construiësci
- liatri construieivan/construiæn
Imperativo
- construi ti!
- construemmo/construemo niatri!
- construei viatri!
Participio passato
- m. s. construto
- m. p. construti
- f. s. construta
- f. p. construte
Gerundio
- construendo
mette
Indicativo
Presente
- mi metto
- ti ti metti
- lê o/a mette
- niatri mettemmo
- viatri mettei
- liatri mettan
Imperfetto
- mi metteiva
- ti ti metteivi
- lê o/a metteiva
- niatri metteivimo
- viatri metteivi
- liatri metteivan
Futuro
- mi mettiò
- ti ti mettiæ
- lê o/a mettià
- niatri mettiemo
- viatri mettiei
- liatri mettian
Congiuntivo
Presente
- che mi mette
- che ti ti metti
- che lê o/a mette
- che niatri mettemmo
- che viatri mettei
- che liatri mettan
Imperfetto
- che mi mettesse
- che ti ti mettesci
- che lê o/a mettesse
- che niatri mettescimo
- che viatri mettesci
- che liatri mettessan
Condizionale
- mi mettieiva/mettiæ
- ti ti mettiësci
- lê o/a mettieiva/mettiæ
- niatri mettiëscimo
- viatri mettiësci
- liatri mettieivan/mettiæn
Imperativo
- metti ti!
- mettemmo niatri!
- mettei viatri!
Participio passato
- m. s. misso
- m. p. missi
- f. s. missa
- f. p. misse
Gerundio
- mettendo
tiâ
Indicativo
Presente
- mi tio
- ti ti tii
- lê o/a tia
- niatri tiemmo/tiemo
- viatri tiæ
- liatri tian
Imperfetto
- mi tiava
- ti ti tiavi
- lê o/a tiava
- niatri tiavimo
- viatri tiavi
- liatri tiavan
Futuro
- mi tiò
- ti ti tiæ
- lê o/a tià
- niatri tiemo
- viatri tiei
- liatri tian
Congiuntivo
Presente
- che mi tie
- che ti ti tii
- che lê o/a tie
- che niatri tiemmo/tiemo
- che viatri tiæ
- che liatri tian
Imperfetto
- che mi tiesse
- che ti ti tiesci
- che lê o/a tiesse
- che niatri tiescimo
- che viatri tiesci
- che liatri tiessan
Condizionale
- mi tieiva/tiæ
- ti ti tiësci
- lê o/a tieiva/tiæ
- niatri tiëscimo
- viatri tiësci
- liatri tieivan/tiæn
Imperativo
- tia ti!
- tiemmo/tiemo niatri!
- tiæ viatri!
Participio passato
- m. s. tiou
- m. p. tiæ
- f. s. tiâ
- f. p. tiæ
Gerundio
- tiando