Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure

Conseggio ligure

DEIZE

Dizionario italiano-genovese

costruire

v. tr.
  1. fabbricare

    construe [kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2

    mette insemme coll. [ˈmetˑe ŋˈsemˑe]

    le automobili vengono costruite in questo stabilimento

    e vettue en construte inte sto stabilimento

    l’ha fatto costruire mia nonna

    l’à fæto construe mæ madonnâ

  2. edificare

    construe [kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2

    tiâ sciù [ˈtjaː ˈʃy]

    tutti questi edifici sono stati costruiti dopo la guerra

    tutti sti palaçi en stæti tiæ sciù dòppo a guæra

    il muratore costruisce un muro in giardino

    o massacan o tia sciù unna miagia into giardin

Per saperne di più

1. Parole con i prefissi con- e in-

In genovese diverse parole formate, per etimologia, con i prefissi latini con- e in- (siano esse di tramite diretto o nate in genovese per analogia con queste ultime) possono mantenere la consonante nasale del prefisso oppure assimilarla alla consonante seguente. Per questo motivo esistono coppie di termini come construe ~ costrue “costruire”, inluminâ ~ illuminâ “illuminare” o inmanegâ ~ immanegâ “immanicare”. Entrambe le forme sono in uso e ugualmente corrette.

Lo stesso vale anche per coppie di termini come inludde ~ illudde “illudere”, inmenso ~ immenso “immenso” o inlustrâ ~ illustrâ “illustrare”, dove la sillaba iniziale in- non è etimologica, ma si deve alla dissimilazione dei nessi iniziali.

2. Alternanza fra terza e quarta coniugazione

In genovese alcuni verbi possono presentarsi indifferentemente sia alla terza che alla quarta coniugazione, come co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː] “costruire”, destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː] “distruggere”, insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː] “insistere”, resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] “resistere” o tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː] “tradurre”. Le due forme, come è evidente, sono facilmente distinguibili anche dalla desinenza dell’infinito. Entrambe le forme sono in uso, valide e perfettamente sinonimiche.

Coniugazioni

construe

Indicativo

Presente

  1. mi construo
  2. ti ti construi
  3. o/a construe
  4. niatri construemmo/construemo
  5. viatri construei
  6. liatri construan

Imperfetto

  1. mi construeiva
  2. ti ti construeivi
  3. o/a construeiva
  4. niatri construeivimo
  5. viatri construeivi
  6. liatri construeivan

Futuro

  1. mi construiò
  2. ti ti construiæ
  3. o/a construià
  4. niatri construiemo
  5. viatri construiei
  6. liatri construian

Congiuntivo

Presente

  1. che mi construe
  2. che ti ti construi
  3. che lê o/a construe
  4. che niatri construemmo/construemo
  5. che viatri construei
  6. che liatri construan

Imperfetto

  1. che mi construesse
  2. che ti ti construesci
  3. che lê o/a construesse
  4. che niatri construescimo
  5. che viatri construesci
  6. che liatri construessan

Condizionale

  1. mi construieiva/construiæ
  2. ti ti construiësci
  3. o/a construieiva/construiæ
  4. niatri construiëscimo
  5. viatri construiësci
  6. liatri construieivan/construiæn

Imperativo

  1. construi ti!
  2. construemmo/construemo niatri!
  3. construei viatri!

Participio passato

  1. m. s. construto
  2. m. p. construti
  3. f. s. construta
  4. f. p. construte

Gerundio

  1. construendo
mette

Indicativo

Presente

  1. mi metto
  2. ti ti metti
  3. o/a mette
  4. niatri mettemmo
  5. viatri mettei
  6. liatri mettan

Imperfetto

  1. mi metteiva
  2. ti ti metteivi
  3. o/a metteiva
  4. niatri metteivimo
  5. viatri metteivi
  6. liatri metteivan

Futuro

  1. mi mettiò
  2. ti ti mettiæ
  3. o/a mettià
  4. niatri mettiemo
  5. viatri mettiei
  6. liatri mettian

Congiuntivo

Presente

  1. che mi mette
  2. che ti ti metti
  3. che lê o/a mette
  4. che niatri mettemmo
  5. che viatri mettei
  6. che liatri mettan

Imperfetto

  1. che mi mettesse
  2. che ti ti mettesci
  3. che lê o/a mettesse
  4. che niatri mettescimo
  5. che viatri mettesci
  6. che liatri mettessan

Condizionale

  1. mi mettieiva/mettiæ
  2. ti ti mettiësci
  3. o/a mettieiva/mettiæ
  4. niatri mettiëscimo
  5. viatri mettiësci
  6. liatri mettieivan/mettiæn

Imperativo

  1. metti ti!
  2. mettemmo niatri!
  3. mettei viatri!

Participio passato

  1. m. s. misso
  2. m. p. missi
  3. f. s. missa
  4. f. p. misse

Gerundio

  1. mettendo
tiâ

Indicativo

Presente

  1. mi tio
  2. ti ti tii
  3. o/a tia
  4. niatri tiemmo/tiemo
  5. viatri tiæ
  6. liatri tian

Imperfetto

  1. mi tiava
  2. ti ti tiavi
  3. o/a tiava
  4. niatri tiavimo
  5. viatri tiavi
  6. liatri tiavan

Futuro

  1. mi tiò
  2. ti ti tiæ
  3. o/a tià
  4. niatri tiemo
  5. viatri tiei
  6. liatri tian

Congiuntivo

Presente

  1. che mi tie
  2. che ti ti tii
  3. che lê o/a tie
  4. che niatri tiemmo/tiemo
  5. che viatri tiæ
  6. che liatri tian

Imperfetto

  1. che mi tiesse
  2. che ti ti tiesci
  3. che lê o/a tiesse
  4. che niatri tiescimo
  5. che viatri tiesci
  6. che liatri tiessan

Condizionale

  1. mi tieiva/tiæ
  2. ti ti tiësci
  3. o/a tieiva/tiæ
  4. niatri tiëscimo
  5. viatri tiësci
  6. liatri tieivan/tiæn

Imperativo

  1. tia ti!
  2. tiemmo/tiemo niatri!
  3. tiæ viatri!

Participio passato

  1. m. s. tiou
  2. m. p. tiæ
  3. f. s. tiâ
  4. f. p. tiæ

Gerundio

  1. tiando