DEIZE
costruire
-
fabbricare construe
[kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2 mette insemme coll.
[ˈmetˑe ŋˈsemˑe] le automobili vengono costruite in questo stabilimento
e vettue en construte inte sto stabilimento
l’ha fatto costruire mia nonna
l’à fæto construe mæ madonnâ
-
edificare construe
[kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2 tiâ sciù
[ˈtjaː ˈʃy] tutti questi edifici sono stati costruiti dopo la guerra
tutti sti palaçi en stæti tiæ sciù dòppo a guæra
il muratore costruisce un muro in giardino
o massacan o tia sciù unna miagia into giardin
Pe saveine de ciù
1. Poule co-i prefisci con- e in-
In zeneise tante poule formæ, pe etimologia, co-i prefisci latin con- e in- (che seggian d’origine diretta ò nasciue in zeneise pe analogia con ste urtime) peuan mantegnî a consonante nasale do prefisso ò donca ascimilâla a-a consonante apreuvo. Pe sta raxon l’existe de cobbie de termini comme construe ~ costrue, inluminâ ~ illuminâ ò inmanegâ ~ immanegâ. Tutte doe e forme en in deuvia e valide pægio.
A mæxima a vâ ascì pe-e cobbie de termini comme inludde ~ illudde, inmenso ~ immenso ò inlustrâ ~ illustrâ, donde a scillaba iniçiale in- a no l’é etimològica, ma a l’é dovua a-a discimilaçion do ligammo iniçiale.
2. Alternansa tra tersa e quarta coniugaçion
In zeneise çerti verbi peuan presentâse indifferentemente tanto a-a tersa comme a-a quarta coniugaçion, comme co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː], destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː], insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː], resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] ò tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː]. E doe forme, comme l’é ciæo, se peuan distingue de lengê ascì da-a dexinensa de l’infinio. Tutte doe e forme en in deuvia, valide e do tutto scinonimiche.
Coniugaçioin
construe
Indicativo
Presente
- mi construo
- ti ti construi
- lê o/a construe
- niatri construemmo/construemo
- viatri construei
- liatri construan
Imperfetto
- mi construeiva
- ti ti construeivi
- lê o/a construeiva
- niatri construeivimo
- viatri construeivi
- liatri construeivan
Futuo
- mi construiò
- ti ti construiæ
- lê o/a construià
- niatri construiemo
- viatri construiei
- liatri construian
Conzontivo
Presente
- che mi construe
- che ti ti construi
- che lê o/a construe
- che niatri construemmo/construemo
- che viatri construei
- che liatri construan
Imperfetto
- che mi construesse
- che ti ti construesci
- che lê o/a construesse
- che niatri construescimo
- che viatri construesci
- che liatri construessan
Condiçionale
- mi construieiva/construiæ
- ti ti construiësci
- lê o/a construieiva/construiæ
- niatri construiëscimo
- viatri construiësci
- liatri construieivan/construiæn
Imperativo
- construi ti!
- construemmo/construemo niatri!
- construei viatri!
Partiçipio passou
- m. s. construto
- m. p. construti
- f. s. construta
- f. p. construte
Gerundio
- construendo
mette
Indicativo
Presente
- mi metto
- ti ti metti
- lê o/a mette
- niatri mettemmo
- viatri mettei
- liatri mettan
Imperfetto
- mi metteiva
- ti ti metteivi
- lê o/a metteiva
- niatri metteivimo
- viatri metteivi
- liatri metteivan
Futuo
- mi mettiò
- ti ti mettiæ
- lê o/a mettià
- niatri mettiemo
- viatri mettiei
- liatri mettian
Conzontivo
Presente
- che mi mette
- che ti ti metti
- che lê o/a mette
- che niatri mettemmo
- che viatri mettei
- che liatri mettan
Imperfetto
- che mi mettesse
- che ti ti mettesci
- che lê o/a mettesse
- che niatri mettescimo
- che viatri mettesci
- che liatri mettessan
Condiçionale
- mi mettieiva/mettiæ
- ti ti mettiësci
- lê o/a mettieiva/mettiæ
- niatri mettiëscimo
- viatri mettiësci
- liatri mettieivan/mettiæn
Imperativo
- metti ti!
- mettemmo niatri!
- mettei viatri!
Partiçipio passou
- m. s. misso
- m. p. missi
- f. s. missa
- f. p. misse
Gerundio
- mettendo
tiâ
Indicativo
Presente
- mi tio
- ti ti tii
- lê o/a tia
- niatri tiemmo/tiemo
- viatri tiæ
- liatri tian
Imperfetto
- mi tiava
- ti ti tiavi
- lê o/a tiava
- niatri tiavimo
- viatri tiavi
- liatri tiavan
Futuo
- mi tiò
- ti ti tiæ
- lê o/a tià
- niatri tiemo
- viatri tiei
- liatri tian
Conzontivo
Presente
- che mi tie
- che ti ti tii
- che lê o/a tie
- che niatri tiemmo/tiemo
- che viatri tiæ
- che liatri tian
Imperfetto
- che mi tiesse
- che ti ti tiesci
- che lê o/a tiesse
- che niatri tiescimo
- che viatri tiesci
- che liatri tiessan
Condiçionale
- mi tieiva/tiæ
- ti ti tiësci
- lê o/a tieiva/tiæ
- niatri tiëscimo
- viatri tiësci
- liatri tieivan/tiæn
Imperativo
- tia ti!
- tiemmo/tiemo niatri!
- tiæ viatri!
Partiçipio passou
- m. s. tiou
- m. p. tiæ
- f. s. tiâ
- f. p. tiæ
Gerundio
- tiando