Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure

Conseggio ligure

DEIZE

Diçionäio italian-zeneise

costruire

v. tr.
  1. fabbricare

    construe [kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2

    mette insemme coll. [ˈmetˑe ŋˈsemˑe]

    le automobili vengono costruite in questo stabilimento

    e vettue en construte inte sto stabilimento

    l’ha fatto costruire mia nonna

    l’à fæto construe mæ madonnâ

  2. edificare

    construe [kuŋsˈtryːe] (var. construî, costrue, costruî)1,2

    tiâ sciù [ˈtjaː ˈʃy]

    tutti questi edifici sono stati costruiti dopo la guerra

    tutti sti palaçi en stæti tiæ sciù dòppo a guæra

    il muratore costruisce un muro in giardino

    o massacan o tia sciù unna miagia into giardin

Pe saveine de ciù

1. Poule co-i prefisci con- e in-

In zeneise tante poule formæ, pe etimologia, co-i prefisci latin con- e in- (che seggian d’origine diretta ò nasciue in zeneise pe analogia con ste urtime) peuan mantegnî a consonante nasale do prefisso ò donca ascimilâla a-a consonante apreuvo. Pe sta raxon l’existe de cobbie de termini comme construe ~ costrue, inluminâ ~ illuminâ ò inmanegâ ~ immanegâ. Tutte doe e forme en in deuvia e valide pægio.

A mæxima a vâ ascì pe-e cobbie de termini comme inludde ~ illudde, inmenso ~ immenso ò inlustrâ ~ illustrâ, donde a scillaba iniçiale in- a no l’é etimològica, ma a l’é dovua a-a discimilaçion do ligammo iniçiale.

2. Alternansa tra tersa e quarta coniugaçion

In zeneise çerti verbi peuan presentâse indifferentemente tanto a-a tersa comme a-a quarta coniugaçion, comme co(n)strue [ku(ŋ)sˈtryːe] ~ co(n)struî [ku(ŋ)sˈtrɥiː], destrue [desˈtryːe] ~ destruî [desˈtrɥiː], insciste [iŋˈʃiste] ~ inscistî [iŋʃisˈtiː], resciste [reˈʃiste] ~ rescistî [reʃisˈtiː] ò tradue [traˈdyːe] ~ traduî [traˈtrɥiː]. E doe forme, comme l’é ciæo, se peuan distingue de lengê ascì da-a dexinensa de l’infinio. Tutte doe e forme en in deuvia, valide e do tutto scinonimiche.

Coniugaçioin

construe

Indicativo

Presente

  1. mi construo
  2. ti ti construi
  3. o/a construe
  4. niatri construemmo/construemo
  5. viatri construei
  6. liatri construan

Imperfetto

  1. mi construeiva
  2. ti ti construeivi
  3. o/a construeiva
  4. niatri construeivimo
  5. viatri construeivi
  6. liatri construeivan

Futuo

  1. mi construiò
  2. ti ti construiæ
  3. o/a construià
  4. niatri construiemo
  5. viatri construiei
  6. liatri construian

Conzontivo

Presente

  1. che mi construe
  2. che ti ti construi
  3. che lê o/a construe
  4. che niatri construemmo/construemo
  5. che viatri construei
  6. che liatri construan

Imperfetto

  1. che mi construesse
  2. che ti ti construesci
  3. che lê o/a construesse
  4. che niatri construescimo
  5. che viatri construesci
  6. che liatri construessan

Condiçionale

  1. mi construieiva/construiæ
  2. ti ti construiësci
  3. o/a construieiva/construiæ
  4. niatri construiëscimo
  5. viatri construiësci
  6. liatri construieivan/construiæn

Imperativo

  1. construi ti!
  2. construemmo/construemo niatri!
  3. construei viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. construto
  2. m. p. construti
  3. f. s. construta
  4. f. p. construte

Gerundio

  1. construendo
mette

Indicativo

Presente

  1. mi metto
  2. ti ti metti
  3. o/a mette
  4. niatri mettemmo
  5. viatri mettei
  6. liatri mettan

Imperfetto

  1. mi metteiva
  2. ti ti metteivi
  3. o/a metteiva
  4. niatri metteivimo
  5. viatri metteivi
  6. liatri metteivan

Futuo

  1. mi mettiò
  2. ti ti mettiæ
  3. o/a mettià
  4. niatri mettiemo
  5. viatri mettiei
  6. liatri mettian

Conzontivo

Presente

  1. che mi mette
  2. che ti ti metti
  3. che lê o/a mette
  4. che niatri mettemmo
  5. che viatri mettei
  6. che liatri mettan

Imperfetto

  1. che mi mettesse
  2. che ti ti mettesci
  3. che lê o/a mettesse
  4. che niatri mettescimo
  5. che viatri mettesci
  6. che liatri mettessan

Condiçionale

  1. mi mettieiva/mettiæ
  2. ti ti mettiësci
  3. o/a mettieiva/mettiæ
  4. niatri mettiëscimo
  5. viatri mettiësci
  6. liatri mettieivan/mettiæn

Imperativo

  1. metti ti!
  2. mettemmo niatri!
  3. mettei viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. misso
  2. m. p. missi
  3. f. s. missa
  4. f. p. misse

Gerundio

  1. mettendo
tiâ

Indicativo

Presente

  1. mi tio
  2. ti ti tii
  3. o/a tia
  4. niatri tiemmo/tiemo
  5. viatri tiæ
  6. liatri tian

Imperfetto

  1. mi tiava
  2. ti ti tiavi
  3. o/a tiava
  4. niatri tiavimo
  5. viatri tiavi
  6. liatri tiavan

Futuo

  1. mi tiò
  2. ti ti tiæ
  3. o/a tià
  4. niatri tiemo
  5. viatri tiei
  6. liatri tian

Conzontivo

Presente

  1. che mi tie
  2. che ti ti tii
  3. che lê o/a tie
  4. che niatri tiemmo/tiemo
  5. che viatri tiæ
  6. che liatri tian

Imperfetto

  1. che mi tiesse
  2. che ti ti tiesci
  3. che lê o/a tiesse
  4. che niatri tiescimo
  5. che viatri tiesci
  6. che liatri tiessan

Condiçionale

  1. mi tieiva/tiæ
  2. ti ti tiësci
  3. o/a tieiva/tiæ
  4. niatri tiëscimo
  5. viatri tiësci
  6. liatri tieivan/tiæn

Imperativo

  1. tia ti!
  2. tiemmo/tiemo niatri!
  3. tiæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. tiou
  2. m. p. tiæ
  3. f. s. tiâ
  4. f. p. tiæ

Gerundio

  1. tiando