Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure

Conseggio ligure

DEIZE

Diçionäio italian-zeneise

rompere le palle

loc. v.
  1. volgare: infastidire qcn. insistentemente

    rompî e balle [ruŋˈpiː e ˈbalˑe]

    sciugâ e balle [ʃyˈɡaː e ˈbalˑe]

    streppâ e balle [streˈpaː e ˈbalˑe]

    fâ giâ e balle [ˈfaː ˈdʒjaː e ˈbalˑe]

    alleitâ o bellin [alejˈtɔ w beˈliŋ]

    menâ o bellin [meˈnɔ w beˈliŋ]

    rompî o bellin [ruŋˈpiː u beˈliŋ]

    sciugâ o bellin [ʃyˈɡɔ w beˈliŋ]

    sussâ o bellin [syˈsɔ w beˈliŋ]

    i vicini hanno cominciato a romperci le palle già alle otto di mattina

    i vexin an comensou à rompîne e balle za à eutt’oe da mattin

Arregòrdo

In luogo di balle, si può usare in genovese anche cogge [ˈkudʒˑe] “coglioni”, di significato del tutto analogo e altrettanto diretto. Un’alternativa più scherzosa e attenuata è invece caccalloe [kaˈkalˑwe], termine che designa le galle delle querce e, per estensione metaforica, i testicoli.

Pe saveine de ciù

Grafia de bellin e derivæ

Segondo e urtime e ciù preçise reçerche etimològiche portæ avanti da-o Fiorenso Toso (Piccolo dizionario etimologico ligure, Zona, 2015), o termine bellin [beˈliŋ] o representieiva banalmente un derivou da bello, piggiou da de voxe d’äia padaña co-o scignificato originäio de “demoa” e in particolâ de “sunaggio” (de donde quello de “membro virile” dapeu introu in Liguria). Pe sta raxon, a grafia ciù coerente da voxe (e di seu derivæ) a l’é co-a consonante scrita doggia (bellin). O mæximo prinçipio o s’apprica ascì a-i derivæ da poula (bellan [beˈlaŋ], bellandi [beˈlaŋdi], bellinata [beliˈnaːta], bellinon [beliˈnuŋ], belliniximo [beliˈniːʒimu] etc.).

À tutte e mainee, se conscidera do tutto açettabile ascì e forme grafiche co-a consonante sencia (belin, belandi, belinata etc.), apreuvo a-a seu diffuxon inte l’uso e a-o valô de poula-bandea do termine belin.

Coniugaçioin

alleitâ

Indicativo

Presente

  1. mi alleito
  2. ti t’alleiti
  3. lê o/a l’alleita
  4. niatri alleitemmo
  5. viatri alleitæ
  6. liatri alleitan

Imperfetto

  1. mi alleitava
  2. ti t’alleitavi
  3. lê o/a l’alleitava
  4. niatri alleitavimo
  5. viatri alleitavi
  6. liatri alleitavan

Futuo

  1. mi alleitiò
  2. ti t’alleitiæ
  3. lê o/a l’alleitià
  4. niatri alleitiemo
  5. viatri alleitiei
  6. liatri alleitian

Conzontivo

Presente

  1. che mi alleite
  2. che ti t’alleiti
  3. che lê o/a l’alleite
  4. che niatri alleitemmo
  5. che viatri alleitæ
  6. che liatri alleitan

Imperfetto

  1. che mi alleitesse
  2. che ti t’alleitesci
  3. che lê o/a l’alleitesse
  4. che niatri alleitescimo
  5. che viatri alleitesci
  6. che liatri alleitessan

Condiçionale

  1. mi alleitieiva/alleitiæ
  2. ti t’alleitiësci
  3. lê o/a l’alleitieiva/alleitiæ
  4. niatri alleitiëscimo
  5. viatri alleitiësci
  6. liatri alleitieivan/alleitiæn

Imperativo

  1. alleita ti!
  2. alleitemmo niatri!
  3. alleitæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. alleitou
  2. m. p. alleitæ
  3. f. s. alleitâ
  4. f. p. alleitæ

Gerundio

  1. alleitando

Indicativo

Presente

  1. mi fasso
  2. ti ti fæ
  3. lê o/a fa
  4. niatri femmo
  5. viatri
  6. liatri fan

Imperfetto

  1. mi fava/faxeiva
  2. ti ti favi/faxeivi
  3. lê o/a fava/faxeiva
  4. niatri favimo/faxeivimo
  5. viatri favi/faxeivi
  6. liatri favan/faxeivan

Futuo

  1. mi faiò
  2. ti ti faiæ
  3. lê o/a faià
  4. niatri faiemo
  5. viatri faiei
  6. liatri faian

Conzontivo

Presente

  1. che mi fasse
  2. che ti ti fasci
  3. che lê o/a fasse
  4. che niatri femmo
  5. che viatri
  6. che liatri fassan

Imperfetto

  1. che mi fesse
  2. che ti ti fesci
  3. che lê o/a fesse
  4. che niatri fescimo
  5. che viatri fesci
  6. che liatri fessan

Condiçionale

  1. mi faieiva/faiæ
  2. ti ti faiësci
  3. lê o/a faieiva/faiæ
  4. niatri faiëscimo
  5. viatri faiësci
  6. liatri faieivan/faiæn

Imperativo

  1. fanni ti!
  2. femmo niatri!
  3. viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. fæto
  2. m. p. fæti
  3. f. s. fæta
  4. f. p. fæte

Gerundio

  1. fando, faxendo
menâ

Indicativo

Presente

  1. mi meno
  2. ti ti meni
  3. lê o/a mena
  4. niatri menemmo
  5. viatri menæ
  6. liatri menan

Imperfetto

  1. mi menava
  2. ti ti menavi
  3. lê o/a menava
  4. niatri menavimo
  5. viatri menavi
  6. liatri menavan

Futuo

  1. mi meniò
  2. ti ti meniæ
  3. lê o/a menià
  4. niatri meniemo
  5. viatri meniei
  6. liatri menian

Conzontivo

Presente

  1. che mi mene
  2. che ti ti meni
  3. che lê o/a mene
  4. che niatri menemmo
  5. che viatri menæ
  6. che liatri menan

Imperfetto

  1. che mi menesse
  2. che ti ti menesci
  3. che lê o/a menesse
  4. che niatri menescimo
  5. che viatri menesci
  6. che liatri menessan

Condiçionale

  1. mi menieiva/meniæ
  2. ti ti meniësci
  3. lê o/a menieiva/meniæ
  4. niatri meniëscimo
  5. viatri meniësci
  6. liatri menieivan/meniæn

Imperativo

  1. mena ti!
  2. menemmo niatri!
  3. menæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. menou
  2. m. p. menæ
  3. f. s. menâ
  4. f. p. menæ

Gerundio

  1. menando
rompî

Indicativo

Presente

  1. mi rompo
  2. ti ti rompi
  3. lê o/a rompe
  4. niatri rompimmo
  5. viatri rompî
  6. liatri rompan

Imperfetto

  1. mi rompiva
  2. ti ti rompivi
  3. lê o/a rompiva
  4. niatri rompivimo
  5. viatri rompivi
  6. liatri rompivan

Futuo

  1. mi rompiò
  2. ti ti rompiæ
  3. lê o/a rompià
  4. niatri rompiemo
  5. viatri rompiei
  6. liatri rompian

Conzontivo

Presente

  1. che mi rompe
  2. che ti ti rompi
  3. che lê o/a rompe
  4. che niatri rompimmo
  5. che viatri rompî
  6. che liatri rompan

Imperfetto

  1. che mi rompisse
  2. che ti ti rompisci
  3. che lê o/a rompisse
  4. che niatri rompiscimo
  5. che viatri rompisci
  6. che liatri rompissan

Condiçionale

  1. mi rompieiva/rompiæ
  2. ti ti rompiësci
  3. lê o/a rompieiva/rompiæ
  4. niatri rompiëscimo
  5. viatri rompiësci
  6. liatri rompieivan/rompiæn

Imperativo

  1. rompi ti!
  2. rompimmo niatri!
  3. rompî viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. rotto
  2. m. p. rotti
  3. f. s. rotta
  4. f. p. rotte

Gerundio

  1. rompindo
sciugâ

Indicativo

Presente

  1. mi sciugo
  2. ti ti sciughi
  3. lê o/a sciuga
  4. niatri sciughemmo
  5. viatri sciugæ
  6. liatri sciugan

Imperfetto

  1. mi sciugava
  2. ti ti sciugavi
  3. lê o/a sciugava
  4. niatri sciugavimo
  5. viatri sciugavi
  6. liatri sciugavan

Futuo

  1. mi sciughiò
  2. ti ti sciughiæ
  3. lê o/a sciughià
  4. niatri sciughiemo
  5. viatri sciughiei
  6. liatri sciughian

Conzontivo

Presente

  1. che mi sciughe
  2. che ti ti sciughi
  3. che lê o/a sciughe
  4. che niatri sciughemmo
  5. che viatri sciugæ
  6. che liatri sciugan

Imperfetto

  1. che mi sciughesse
  2. che ti ti sciughesci
  3. che lê o/a sciughesse
  4. che niatri sciughescimo
  5. che viatri sciughesci
  6. che liatri sciughessan

Condiçionale

  1. mi sciughieiva/sciughiæ
  2. ti ti sciughiësci
  3. lê o/a sciughieiva/sciughiæ
  4. niatri sciughiëscimo
  5. viatri sciughiësci
  6. liatri sciughieivan/sciughiæn

Imperativo

  1. sciuga ti!
  2. sciughemmo niatri!
  3. sciugæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. sciugou
  2. m. p. sciugæ
  3. f. s. sciugâ
  4. f. p. sciugæ

Gerundio

  1. sciugando
streppâ

Indicativo

Presente

  1. mi streppo
  2. ti ti streppi
  3. lê o/a streppa
  4. niatri streppemmo
  5. viatri streppæ
  6. liatri streppan

Imperfetto

  1. mi streppava
  2. ti ti streppavi
  3. lê o/a streppava
  4. niatri streppavimo
  5. viatri streppavi
  6. liatri streppavan

Futuo

  1. mi streppiò
  2. ti ti streppiæ
  3. lê o/a streppià
  4. niatri streppiemo
  5. viatri streppiei
  6. liatri streppian

Conzontivo

Presente

  1. che mi streppe
  2. che ti ti streppi
  3. che lê o/a streppe
  4. che niatri streppemmo
  5. che viatri streppæ
  6. che liatri streppan

Imperfetto

  1. che mi streppesse
  2. che ti ti streppesci
  3. che lê o/a streppesse
  4. che niatri streppescimo
  5. che viatri streppesci
  6. che liatri streppessan

Condiçionale

  1. mi streppieiva/streppiæ
  2. ti ti streppiësci
  3. lê o/a streppieiva/streppiæ
  4. niatri streppiëscimo
  5. viatri streppiësci
  6. liatri streppieivan/streppiæn

Imperativo

  1. streppa ti!
  2. streppemmo niatri!
  3. streppæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. streppou
  2. m. p. streppæ
  3. f. s. streppâ
  4. f. p. streppæ

Gerundio

  1. streppando
sussâ

Indicativo

Presente

  1. mi susso
  2. ti ti sussi
  3. lê o/a sussa
  4. niatri sussemmo
  5. viatri sussæ
  6. liatri sussan

Imperfetto

  1. mi sussava
  2. ti ti sussavi
  3. lê o/a sussava
  4. niatri sussavimo
  5. viatri sussavi
  6. liatri sussavan

Futuo

  1. mi sussiò
  2. ti ti sussiæ
  3. lê o/a sussià
  4. niatri sussiemo
  5. viatri sussiei
  6. liatri sussian

Conzontivo

Presente

  1. che mi susse
  2. che ti ti sussi
  3. che lê o/a susse
  4. che niatri sussemmo
  5. che viatri sussæ
  6. che liatri sussan

Imperfetto

  1. che mi sussesse
  2. che ti ti sussesci
  3. che lê o/a sussesse
  4. che niatri sussescimo
  5. che viatri sussesci
  6. che liatri sussessan

Condiçionale

  1. mi sussieiva/sussiæ
  2. ti ti sussiësci
  3. lê o/a sussieiva/sussiæ
  4. niatri sussiëscimo
  5. viatri sussiësci
  6. liatri sussieivan/sussiæn

Imperativo

  1. sussa ti!
  2. sussemmo niatri!
  3. sussæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. sussou
  2. m. p. sussæ
  3. f. s. sussâ
  4. f. p. sussæ

Gerundio

  1. sussando