Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure

Conseggio ligure

DEIZE

Diçionäio italian-zeneise

curiosare

v. intr.
  1. osservare con curiosità

    coiosâ [kujuˈzaː]

    ho curiosato un po’ tra gli scaffali del negozio

    ò coiosou un pö tra e sganzie da butega

  2. ficcare il naso, osservare le cose altrui senza permesso

    nastussâ [nastyˈsaː] (var. annastussâ)1

    coiosâ [kujuˈzaː]

    smettila di curiosare tra le mie cose!

    ciantila de nastussâ tra e mæ cöse!

Pe saveine de ciù

1. Pròstexi de [a]- in verbi e sostantivi

In zeneise a pròstexi – saiva à dî l’azzonta in poxiçion iniçiale – de unna vocale [a]- a l’é assæ frequente inte tante forme verbale. Sti verbi peuan donca presentâse co-a doggia forma, pe exempio: arregordâ [areɡurˈdaː] ~ regordâ [reɡurˈdaː]; addeuviâ [adøːˈvjaː] ~ deuviâ [døːˈvjaː]; allevâ [aleˈvaː] ~ levâ [leˈvaː]; ammiâ [aˈmjaː] ~ miâ [ˈmjaː]; arrecheugge [areˈkødʒˑe] ~ recheugge [reˈkødʒˑe]. Ben che in origine sto fenòmeno o poeiva avei unna fonçion intenscificativa, inta prattica tutte doe e forme – con ò sensa a vocale iniçiale – en equivalente e no compòrta nisciuña variaçion de scignificato. O fenòmeno o l’interessa ascì çerti sostantivi deverbali, comme arregòrdo [areˈɡɔːrdu] ~ regòrdo [reˈɡɔːrdu], allevamacce [ale(ː)vaˈmatʃˑe] ~ levamacce [ale(ː)vaˈmatʃˑe] ò arrecuggeita [arekyˈdʒejta] ~ recuggeita [rekyˈdʒejta]. Anche inte sti caxi, pe-o sòlito e doe forme no implican de differense de scignificato. Into DEIZE, e forme con ò sensa pròstexi de [a]- en lemmatizzæ inta forma consciderâ ciù frequente inte l’uso generale.

Coniugaçioin

coiosâ

Indicativo

Presente

  1. mi coioso
  2. ti ti coiosi
  3. o/a coiosa
  4. niatri coiosemmo
  5. viatri coiosæ
  6. liatri coiosan

Imperfetto

  1. mi coiosava
  2. ti ti coiosavi
  3. o/a coiosava
  4. niatri coiosavimo
  5. viatri coiosavi
  6. liatri coiosavan

Futuo

  1. mi coiosiò
  2. ti ti coiosiæ
  3. o/a coiosià
  4. niatri coiosiemo
  5. viatri coiosiei
  6. liatri coiosian

Conzontivo

Presente

  1. che mi coiose
  2. che ti ti coiosi
  3. che lê o/a coiose
  4. che niatri coiosemmo
  5. che viatri coiosæ
  6. che liatri coiosan

Imperfetto

  1. che mi coiosesse
  2. che ti ti coiosesci
  3. che lê o/a coiosesse
  4. che niatri coiosescimo
  5. che viatri coiosesci
  6. che liatri coiosessan

Condiçionale

  1. mi coiosieiva/coiosiæ
  2. ti ti coiosiësci
  3. o/a coiosieiva/coiosiæ
  4. niatri coiosiëscimo
  5. viatri coiosiësci
  6. liatri coiosieivan/coiosiæn

Imperativo

  1. coiosa ti!
  2. coiosemmo niatri!
  3. coiosæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. coiosou
  2. m. p. coiosæ
  3. f. s. coiosâ
  4. f. p. coiosæ

Gerundio

  1. coiosando
nastussâ

Indicativo

Presente

  1. mi nastusso
  2. ti ti nastussi
  3. o/a nastussa
  4. niatri nastussemmo
  5. viatri nastussæ
  6. liatri nastussan

Imperfetto

  1. mi nastussava
  2. ti ti nastussavi
  3. o/a nastussava
  4. niatri nastussavimo
  5. viatri nastussavi
  6. liatri nastussavan

Futuo

  1. mi nastussiò
  2. ti ti nastussiæ
  3. o/a nastussià
  4. niatri nastussiemo
  5. viatri nastussiei
  6. liatri nastussian

Conzontivo

Presente

  1. che mi nastusse
  2. che ti ti nastussi
  3. che lê o/a nastusse
  4. che niatri nastussemmo
  5. che viatri nastussæ
  6. che liatri nastussan

Imperfetto

  1. che mi nastussesse
  2. che ti ti nastussesci
  3. che lê o/a nastussesse
  4. che niatri nastussescimo
  5. che viatri nastussesci
  6. che liatri nastussessan

Condiçionale

  1. mi nastussieiva/nastussiæ
  2. ti ti nastussiësci
  3. o/a nastussieiva/nastussiæ
  4. niatri nastussiëscimo
  5. viatri nastussiësci
  6. liatri nastussieivan/nastussiæn

Imperativo

  1. nastussa ti!
  2. nastussemmo niatri!
  3. nastussæ viatri!

Partiçipio passou

  1. m. s. nastussou
  2. m. p. nastussæ
  3. f. s. nastussâ
  4. f. p. nastussæ

Gerundio

  1. nastussando